ميرزا شمس بخارايى

260

تاريخ بخارا ، خوقند و كاشغر ، بخارايى

اطاعت دولت مركزى كابل سرباز زدند . پس از آنكه امير شير على خان - پسر و وارث قانونى دوست محمّد خان - در سال 1868 - 1879 م ، براى بار دوم به سلطنت رسيد ، از تاجگذارى خود به حكومت انگليسى هند و روسى آسياى مركزى اطلاع داد ؛ انگليسها در همان سال حكومت امير را در كابل به رسميّت شناختند ، ولى روسها بر عكس انگليسها بتدريج به پيشروى خود به آسياى مركزى ادامه دادند . خطرات اشغال واخان / 73 123 ؛ افغانستان در مسير تاريخ / 362 ، 363 ، 582 ، 583 ؛ افغانستان در قرن نوزده / 140 - 142 ، 151 ، 152 . « طبعا اين پيشرويها توجه سياستمداران انگليس را جلب نمود و پيش از آنكه امير شير على خان اين موضوع را در كنفرانس امباله ( 1869 م ) عنوان كند ، دولت انگليس نظريهء تشكيل يك منطقهء به اصطلاح بىطرف را در بين متصرفات دو كشور در آسياى مركزى براى جلوگيرى از برخورد منافعشان پيشنهاد نمود . دولت روسيه در سال 1869 م ، يعنى در همان سال مسافرت شير على خان به امباله با اين پيشنهاد اصولا موافقت و تصديق كرد كه افغانستان جزء منطقهء بىطرف و خارج از حوزهء نفوذ روسيه شناخته شود . بعد از اين موافقت انگليسيان در صدد آن شدند كه حدود شمالى افغانستان را به موافقت روسها تعيين كنند . در اينجا اختلافاتى در بين افغانستان و بخارا موجود بود كه در صورت حل نشدن مىتوانست به اختلاف در بين انگليس و روس منجر شود . افغانستان آن قسمت از روشان و شغنان را كه در ساحل راست درياى آمو واقع بود ، جزء خاك خود مىشمرد . در حالى كه دولت بخارا نه تنها مناطق مذكور ، بلكه بدخشان واقع در جنوب رودخانهء آمو را نيز خارج حدود افغانستان مىدانست . مذاكره راجع به اين موضوع بدون آنكه مدّعيان اصلى يعنى افغانستان و بخارا در جريان واقع باشند از 1869 تا 1873 ميلادى در بين سنت پترزبورگ ، لندن و دهلى دوام داشت ، تا اينكه در 1873 قيصر روس شخصا به موضوع علاقه گرفته و كنت شوالوف سياستمدار معروف را به لندن فرستاد و طرفين فيصله كردند كه افغانستان از روشان و شغنان ، و بخارا از بدخشان و واخان صرف نظر نمايند و رودخانهء آمو كه مردم محلى آن را در آن قسمت درياى پنج مىنامند ، از حدّ سركول در شرق تا نقطهء ريزش رودخانهء كوكچه در آن و از آنجا تا گذر خواجه سالار در سر راه بلخ و بخارا كه در آنجا رود مذكور به طرف شمال